Endüstriyel otomasyon ve pnömatik sistemlerin kullanıldığı fabrikalarda, makinelerin doğru komponentlerle donatılması hem üretim kalitesi hem de iş güvenliği açısından hayati bir zorunluluktur. Ancak metal şekillendirme ve eksantrik pres hatlarında, teknik terimlerin birbirine benzemesi ya da iç mekanik tasarımların paralellik göstermesi sebebiyle çok büyük bir mühendislik hatası yapılmaktadır. Bu hatanın merkezinde ise popet valf ile emniyet valfi arasındaki fark konusunun tam olarak kavranamaması yer alır.
Birçok işletmede, preslerin debriyaj ve fren sistemlerini kontrol eden kavrama fren valfi grubunda standart popet valflerin kullanıldığına veya bu iki kavramın birbiriyle eşdeğer görüldüğüne şahit oluyoruz. Oysa bu iki valf türünü birbiri yerine koymak, fabrikalarda telafisi mümkün olmayan iş kazalarına ve çok büyük maddi hasarlara davetiye çıkaran saatli bir bomba yerleştirmekten farksızdır. Bu yazımızda, standart bir pnömatik valfler ile yüksek güvenlikli bir pres emniyet valfi arasındaki yapısal, işlevsel ve yasal farkları tüm teknik detaylarıyla masaya yatırıyoruz.
Pnömatik Popet Valf Nedir? Nasıl Çalışır?
Yapısal farklara geçmeden önce komponentleri tek tek tanımak sağlıklı bir analiz için şarttır. Teknik anlamda bir popet valf nedir sorusunun cevabı; yüksek hava debilerini çok hızlı bir şekilde yönlendirmek, açmak ve kapatmak üzere tasarlanmış, bir sızdırmazlık diskinin veya contanın dairesel bir yatağa oturması prensibiyle çalışan mekanik bir akış kontrol elemanıdır.
Bu valfler, sürgülü (spool) valflere kıyasla çok daha yüksek hava geçirgenliğine sahiptir ve içindeki klapenin yatağa tam oturması sayesinde sıfıra yakın iç kaçak ile çalışırlar. Endüstriyel otomasyonda standart silindirlerin hareket ettirilmesinde, ana hava hatlarının açılıp kapatılmasında oldukça verimli, ekonomik ve uzun ömürlü çözümler sunarlar. Ancak bu valflerin tasarım felsefesinde “kendi kendini denetleme” veya “hata durumunda güvenli pozisyona geçme” gibi bir algoritma bulunmaz. Bu valfler, bobinlerine elektrik geldiğinde açılır, elektrik kesildiğinde ise sadece tek bir mekanik yayın gücüyle kapanırlar.
Pres Emniyet Valfi Nedir ve Yapısal Farkları Nelerdir?
Bir pres makinesinde kullanılan güvenlik valfleri ise standart pnömatik elemanların çok ötesinde, adeta kendi içinde bağımsız bir kontrol bilgisayarına sahip olan eksantrik pres iş güvenliği ekipmanları sınıfındadır. Bu valfler, presin her döngüsünde (strok) milisaniyelik hassasiyetle çalışmak ve oluşabilecek en ufak bir mekanik sapmada sistemi tamamen durdurmak üzere “Fail-Safe” mimarisiyle üretilirler. Modern üretim tesislerinde kullanılan geri bildirimli pres emniyet valfi çözümleri ise bu güvenlik yapısını sürekli izleme teknolojileriyle desteklemektedir.
Peki, bu iki teknolojiyi birbirinden ayıran temel yapısal farklar nelerdir? Gelin, konuyu maddeler halinde derinleştirelim:
Hızlı açma kapama sağlayan popet yapılı eksantrik pres valfi
1. Tek Kanal vs. Çift Kanal (Redundancy) Mimarisi
Standart bir pnömatik popet valf, tek bir bobine ve tek bir hava geçiş kanalına sahiptir. Bobine enerji verilir, klape kalkar ve hava geçer. Ancak bir eksantrik pres emniyet valfi, tek bir gövde içinde birbirine paralel çalışan iki bağımsız valf mekanizmasından oluşur. Bu durum mühendislikte “yedekleme” (redundancy) olarak adlandırılır. Kanallardan biri mekanik olarak arıza yapsa dahi, diğer kanal eksantrik presi güvenle durdurabilecek kapasitededir.
2. Dinamik Çapraz İzleme (Cross-Monitoring) Yeteneği
Standart yani sadece havayı açıp kapatan valfler, aldıkları sinyale göre körü körüne hareket ederler. İçlerindeki yayın kırıldığını veya contanın sıkıştığını algılayamazlar. Oysa emniyet valfleri, iç yapılarında bulunan mekanik veya elektronik çapraz izleme kanalları sayesinde, iki dahili kanadın hareketini saniyenin binde biri hızında denetler. Eğer iki iç mekanizma arasında mikroskobik bir senkronizasyon farkı oluşursa, valf bunu bir tehdit olarak algılar ve havayı anında tahliye ederek kendisini kilitler.
3. Ölümcül “Çift Vurma Arızası” Riski
Fabrikalardaki pres kazalarının en büyük sorumlusu, popet valf kullanımı sonrası ortaya çıkan pres çift vuruş arızası durumudur. Hava hattından gelen bir çapak, pas veya nem nedeniyle standart bir popet valfin içindeki klape açık konumda sıkışırsa, operatör elini çift el butonundan çekse veya ışık bariyeri kesilse bile hava debriyaja gitmeye devam eder. Eksantrik pres durdurulamaz ve kontrolsüz bir şekilde ikinci kez (çift vurma) aşağı iner. Gerçek bir emniyet valfinde ise bir klape sıkışsa bile, diğer klape havayı devasa egzoz kanallarından dışarı fırlatır ve presin mekanik frenleri anında devreye girerek makineyi kilitler (lock-out).
Yasal Standartlar ve Mühendislik Sorumluluğu
Otomasyon sistemleriyle tam uyumlu 24VDC akım ile çalışan orijinal Toyo Oki pres emniyet valfi modeli
İş sağlığı ve güvenliği yasaları (6331 sayılı kanun), Avrupa Makine Emniyeti Direktifleri (EN 692 ve ISO 13849-1) eksantrik preslerin kontrolünde Kategori 4 / PL e seviyesinde güvenlik elemanlarının kullanılmasını zorunlu tutar. Standart bir valf ile bu sertifikasyon seviyelerine ulaşmak teknik olarak imkansızdır. Bir tesiste emniyet valfi yerine popet valf kullanılması, yasal denetimlerde doğrudan ağır cezai müeyyideler doğuracağı gibi, olası bir iş kazasında işletmeyi tamamen haksız konuma düşürür.
Eksantrik preslerinizde standart pnömatik popet valflerin yaratacağı bu ölümcül riskleri tamamen ortadan kaldırmak ve fabrikanızı küresel iş güvenliği normlarına taşımak için Japon mühendisliğinin zirvesi olan Toyo-Oki Pres Emniyet Valfi (Dual Valve) ürün gamımızı inceleyebilir, resmi distribütör güvencesiyle doğru koruma kalkanını seçebilirsiniz.
Çift kanallı emniyet mimarisinin presinizin debriyaj ve fren grubunu korurken nasıl bir mekanik kilitleme (lock-out) uyguladığını, bu sistemlerin iç tasarım detaylarını öğrenmek için serimizin bir sonraki yazısı olan Çift Bobin Pres Emniyet Valfi rehberimizi okuyabilirsiniz.
Özetle; popet valf genel endüstride harika bir hava yönlendiricidir; ancak pres makinelerinde bir “güvenlik ekipmanı” değildir. Pres otomasyonunda insan hayatı ve makine sağlığı, şansa veya standart komponentlerin toleranslarına bırakılamayacak kadar değerlidir.
Mekasis Otomasyon olarak, fabrikanızdaki pres tonajlarına ve hava tüketim parametrelerine en uygun yüksek güvenlikli çözümleri projelendirmek için her zaman yanınızdayız. Detaylı bilgi için firmamız ile iletişime geçebilirsiniz.
Uzun ömürlü ve yüksek performanslı orijinal Japon teknolojisi Toyo Oki eksantrik pres emniyet valfi modelleri
